۱۳۹۰ بهمن ۱۰, دوشنبه

نقل از: کتاب جمعه، سال اول، شماره ۱۴، صفحات ۳ تا ۵


بگذارید چنین باشیم...

وفا کنیم و ملامت کشیم...
حافظ

در جامعه‌ای استبدادزده و متشکل از گروه‌ها و طبقاتِ متخاصمِ دارای منافع متضاد، دفاع از آزادی کار آسانی نیست. زیرا در چنین جامعه‌ای هر کسی از ظن خود یار آزادی‌ست و کمتر کسی‌ست که بکوشد تا اسرار آزادی را، هم از درون آزادی بجوید. این حقیقتی است که آزادی، از دیدگاه اجتماعی، مفهومی مطلق نیست. محتوای اجتماعیِ آزادی، محتوایی نسبی است در رابطه با موقعیت‌ها و پایگاه‌های اجتماعی گروه‌ها و طبقات موجود در جامعه. اما این هم حقیقتی‌ست که آزادی، صرف‌نظر از محتوای اجتماعیش، در رابطه با تاریخ - یعنی در رابطه با کلّ حرکت بشر و نه وضعیت موجود این یا آن جامعهٔ معین - نیز معنایی دارد. در این معنا، آزادی نوعی دستاورد، نوعی حقیقتِ تحقق‌یافتهٔ برگشت‌ناپذیر است؛ و به‌همین اعتبار هم دارای ارزشی مطلق است و نه نسبی. اگر در دو هزار سال پیش از این بردگی ارزشِ زمان بود و آزادیِ بردگان محدود به ‌امتیازها و حقوق برده‌داران، امروزه دیگر بردگی، در وجدان بشریت، ارزش نیست بل ضد ارزش است. محکومیت بردگی، امروزه بخشی از مفهوم تاریخیِ آزادی است که به‌عنوان دستاوردِ تاریخی بشر ارزشی مطلق دارد. دیگر نباید کسی را برده کرد، دیگر نباید بردگی را روا شمرد. این طرز تلقی از آزادی را شاید بتوان نگرش نمودشناسانهٔ (فنومِنولوژیکِ) آزادی دانست که با نگرش جامعه‌شناسانهٔ آن - که آزادی را در رابطه با وضعیت موجود گروه‌ها و طبقات اجتماعی می‌بیند - تفاوت دارد بی ‌آنکه تخالف داشته باشد. از دیدگاه فنومنولوژیک، آزادی نمودی است که با همهٔ مضمون تاریخیش چنان حیّ و حاضر در منظر اینجا و اکنونِ بشر ایستاده است که از آن چشم نمی‌توان پوشید.
همان دوگانگی یا ابهامی که در برخورد با مفهومِ آزادی هست، در برخورد با مفهومِ دموکراسی نیز وجود دارد. دموکراسی، که به ‌ناگزیر با حرکتِ طبقات اجتماعی در تاریخ رابطه دارد، تنها به‌دلیل آن که به‌عنوان شکل اجتماعیِ اِعمال قدرتِ یکی از این طبقات - یعنی بورژوازی - به‌کار گرفته شده است، از دیدِ مخالفان بورژوازی عملاً اغلب فقط از همین زاویه نگریسته و محکوم می‌شود. اما دموکراسی به‌هیچ وجه فقط این نیست. دموکراسی وجهِ نظام یافته و نهادی شدهٔ نمود آزادی در تاریخ است. دموکراسی، از دیدگاه فنومنولوژیک، نوعی از نظام اجتماعی است که همهٔ دستاوردهای بشری را در رابطه با نمودِ آزادی تضمین می‌کند. دموکراسی از این دیدگاه، نظام مطلوبِ وجدان بشری است، نه نظام مطلوبِ وجدان این یا آن طبقهٔ اجتماعی معیّن. بشریّتِ همزمان با دموکراسی، از وجهی از نظام اجتماعی تجربه دارد که مبتنی بر دستاوردهایی تاریخی با ارزش مطلق است. در این وجه از نظام اجتماعی همهٔ افراد بشر دارای حقوقی بنیادینند که ترجمان اجتماعی عناصری از مفهوم آزادی به‌معنای تاریخی آن است. اگر پیشاهنگان آگاهِ هر طبقهٔ مدافع آزادی در چارچوب ارزش‌های اجتماعی همان طبقه‌اند، روشنفکران یا آن دسته از مردمی را که چنین نامیده می‌شوند باید مدافع مفهوم آزادی به‌معنای عام و تاریخی آن دانست. روشنفکر کسی‌ست که از پایگاه دستاوردهای تاریخی جامعهٔ بشری، رو به ‌آینده دارد و به‌ سوی افق‌های دوردست عمل می‌کند. روشنفکر اگرچه باید متکّی به‌طبقاتِ بالندهٔ جامعه باشد هرگز نباید از خاطر ببرد که دستاوردهای تاریخ، از دیدگاه بشری، اصولی نیست که بر سر آن‌ها سازشی بتوان کرد و یا حقوقی نیست که به‌هیچ عنوان از کسی دریغ بتوان داشت. این رسالت روشنفکری البته رسالتی دشوار است، زیرا او را ناگزیر می‌کند عملش را بر اساس معیارهائی انجام دهد که معیار این یا آن طبقهٔ معیّن نیست بلکه معیاری عام است و همگانی. پس آزادی و دموکراسی، به‌معنای عام و تاریخی آن‌ها، هم زمینهٔ لازم برای ایفای نقش روشنفکری‌ست و هم هدف فعالیت روشنفکری. روشنفکر فرزند آزادی است و باید به‌خاطر آزادی زندگی کند، و به‌همین اعتبار، کشیدن بارِ ملامت از هر سو، جزیی از ایفای نقش روشنفکری‌ست.

این مقدمه را از آن جهت آوردیم که با خوانندگان خود در زمینهٔ عملکرد کتاب جمعه سخنی داشته باشیم.
در کار ما قضاوت می‌کنند: می‌گویند و می‌نویسند، و برخی نیز قضاوت خود را مستقیماً با خود ما در میان می‌گذارند؛ و در تمامی آنچه گفته یا نوشته‌اند و ما شنیده یا دیده‌ایم، دو گرایش کاملاً متضاد وجود دارد. جمعی ما را چپ‌گرا می‌دانند و می‌گویند کارمان رنگ و بوی مارکسیستی دارد. در حالی که جمعی دیگر گلایه دارند که چرا دست به‌عصا راه می‌رویم و چرا تند و به‌حدّ کافی «چپ» نیستیم. خواننده‌ای نامه‌ای فرستاده بود با مضمونی شنیدنی. بر پهنهٔ کاغذی نسبتاً بزرگ، تنها این عبارت دیده می‌شد که «به‌ درد زنگ انشای کلاسی خورد!...». بقیهٔ نامه‌اش سفید بود و در پایان آن هم تنها علامت سؤالی بود به‌جای امضاء که این هم یعنی سرزنشی به‌خاطر شاید رقیق بودن محتوای سیاسی کار، از سوی خوانندهٔ جوانی که حاضر به‌نوشتن نام و نشان خود نیز نیست!
پیام ما به ‌همهٔ خوانندگان کتاب جمعه تکرار همان عبارتی‌ست که پیش از این نیز گفته‌ایم. کتاب جمعه برای ما تمرینی‌ست در حرکت به‌ سوی آزادی، در همین معنی که گفته شد. اینجا پایگاهی‌ست دموکراتیک (ایضاً در همان معنی که یاد شد) برای عرضهٔ افکار و اندیشه‌هایی که ارزش و اعتبار فرهنگی دارند و می‌توانند شور آزادی را در دل‌ها زنده نگه دارند. ما همان قدر که سازش و تسلیم بر سر اصول آزادی و دموکراسی را به‌هیچ قدرتی گردن نمی‌نهیم به‌همان اندازه کوشائیم که بلندگوی تبلیغیِ یک گروه یا یک گرایش مشخص نیز نباشیم. ما بر این باوریم که گوهر کارِ روشنفکری یک چیز است و گوهرِ فعالیت یک مبارز سیاسی یا یک انقلابی چیزی دیگر. و بزرگ‌ترین آموزگاران انقلابی در تاریخ بشر نیز پیش از هر چیز، خود از کارگزاران فرهنگی بوده‌اند که بر پایهٔ دستاوردهای فکری تمامیِ بشریت عمل کرده است. بگذارید ما نیز، اگر بتوانیم، چنین باشیم.

۱۳۹۰ بهمن ۹, یکشنبه

سـرود آزادی *میراسماعیل جباری نژاد



بخوان بخوان تو سرود رسا ی آ زادی
طنین عشق بر آور ز نا ی آزادی

به قعر گور زمان کن بساط ظلم عدو
زهر کرانه بر آید صدا ی آزادی

به پاس حرمت خون خوان سرود سرخ قیام
به تار ساز غزل کن نوا ی آزادی

ردای شب بفکن در تنور داغ فلق
عروس روز بر آر از سما ی آزادی

قیام عشق تو ای قامت قیامت مهر
چه عاشقا نه بسازد بنا ی آزادی

اذان فتح به پیچد چو از مناره ی خون
ز برج عشق بر آرد ذکا ی آزادی

شراب نور چکد از پیاله ی خورشید
ز پشت پرده بر آید لقا ی آزادی

طلایه دار فلق آید از کرانه نور
به برج عشق نشاند لوا ی آزادی

بخوان سرود رها ئی به نام نامی حق
که بانگ فتح بر آرد ز نا ی آزادی

عبور کوثر شعری میان دشت خیال
نهایت سخنی بر ثنا ی آزادی

شکوه چشمه ی نوری ، زلال شط شفق
ستاره ی سحری در فضای آزادی

خلوص معنی عشقی چو شعر شیخ اجل
تو جلوه ی سحری ، کبریا ی آزادی

کلام حافظی وشور صد ترانه عشق
امیر قافله ای ، با ندا ی آزادی

توئی کلید رهائی به بند بند قفس
بشارت فلقی ، خونبها ی آزادی

بیا و طوق اسارت ز گردنم بگسل
که میر کشور مهری خدای آزادی

به لب ترانه نور وقصیده خورشید
به دوش عشق نهادی ردا ی آزادی

به بوستان وطن بشکفد شکوفه مهر
به هر کرانه به پیچد صبا ی آزادی

ز هفت خوان عدو بگذرد به توسن عشق
درفش نور زند بر سرا ی آزادی

بیا وسایه ی دولت نشان به خاک وطن
به لطف بال طلائی هما ی آزادی

بخوان ز دفتر خون « ادلی آن ترانه عشق
زنای شعر تو خیزد صدا ی آزادی

****
میراسماعیل جباری نژاد

۱۳۹۰ بهمن ۸, شنبه

* سر بریده های بوستان ها * میراسماعیل جباری نژاد







* سر بریده های بوستان ها *


دلم آشفته از کردار پائیز
و دارم شِکوه ها از کار پائیز

ببین آثار مرگ برگ در برگ
میان صحنه ی تالار پائیز

نگر بر قتل عام لشکر گل
به امر قاضی جبـار پائیز

جنازه در جنازه مرگ گل بین
درون تربت کهسار پائیز

همه گل های گلشن سر بریده
به ضرب دشنه غـدار پائیز

دل پروانه خون شد در دل باغ
چو دید آلاله را بر دار پائیز

کشیده خیمه گاه میخک و یاس
شعاع آتش ِ تاتار پائیز

نگر بر قطره خون بلبل دشت
سر ِ سر نیزه نی زار پائیز

به چشم نرگس شهلای بستان
فرود نیزه ی صد خار پائیز

نشسته روی گلبرگ گل ناز
نشان زردی از زنگار پائیز

ندارد ارزشی بابونه ناز
فروشد ناز در بازار پائیز

غنوده بی رمق در بستر رود
بنفشه دختر بیمار پائیز

فنا شد رقص ناز نسترن ها
میان بستر ِ جوبار پائیز

تن ِ نیلوفران ِ زرد و عریان
نه چسبد گرم بر دیوار پائیز

در اوج آسمان چاووشی هجر
و کوچ صف صف زوار پائیز

بر آید نو بهاری سبز ، ادلی
نبینی تا ابد آزار پا ئیز

۱۳۹۰ بهمن ۶, پنجشنبه

نقل از کتاب جمعه، سال اول، شماره اول، صفحه ۳


روزهای سیاهی در پیش است. دوران پر ادباری که، گرچه منطقاً عمری دراز نمی‌تواند داشت، از هم‌اکنون نهاد تیرهٔ خود را آشکار کرده است و استقرار سلطهٔ خود را بر زمینه‌ئی از نفی دموکراسی، نفی ملّیت، و نفی دستاوردهای مدنّیت و فرهنگ و هنر می‌جوید.
این‌چنین دورانی به ناگزیر پایدار نخواهد ماند، و جبر تاریخ، بدون تردید آن را زیر غلتکِ سنگین خویش درهم خواهد کوفت. امّا نسل ما و نسل آینده، در این کشاکش اندوهبار، زیانی متحمل خواهد شد که بی‌گمان سخت کمرشکن خواهد بود. چرا که قشریون مطلق‌زده هر اندیشهٔ آزادی را دشمن می‌دارند و کامگاری خود را جز به شرط امحاء مطلق فکر و اندیشه غیرممکن می‌شمارند. پس نخستین هدفِ نظامی که هم‌اکنون می‌کوشد پایه‌های قدرت خود را به ضرب چماق و دشنه استحکام بخشد و نخستین گام‌های خود را با به آتش کشیدن کتابخانه‌ها و هجوم علنی به هسته‌های فعال هنری و تجاوز آشکار به مراکز فرهنگی کشور برداشته، کشتار همهٔ متفکران و آزاداندیشان جامعه است.
اکنون ما در آستانهٔ توفانی روبنده ایستاده‌ایم. بادنماها ناله‌کنان به حرکت درآمده‌اند و غباری طاعونی از آفاق برخاسته است. می‌توان به دخمه‌های سکوت پناه برد، زبان در کام و سر در گریبان کشید تا توفان بی‌امان بگذرد. امّا رسالت تاریخی روشنفکران، پناه امن جستن را تجویز نمی‌کند. هر فریادی آگاه‌ کننده است، پس از حنجره‌های خونین خویش فریاد خواهیم کشید و حدوث توفان را اعلام خواهیم کرد.
سپاه کفن‌پوش روشنفکران متعهد در جنگی نابرابر به میدان آمده‌اند. بگذار لطمه‌ئی که بر اینان وارد می‌آید نشانه‌ئی هشداردهنده باشد از هجومی که تمامی دستاوردهای فرهنگی و مدنی خلق‌های ساکن این محدودهٔ جغرافیائی در معرض آن قرار گرفته است.

۱۳۹۰ بهمن ۵, چهارشنبه

* بیعت با عــشــق * میراسماعیل جباری نژاد

* بیعت با عــشــق * 


* شانه اول = دوش

* شانه دوم= وسیله آرایش مو

نشسته زلف حریرین خون به شا نه عشق
بیا، بیا و بیآ را تو هم به شا نه عشق

ز شاخسا رخیا لم گل غزل چو دمید
نوا ی صولت خون ریخت در ترا نه عشق

نها ل زندگی ار چه در این خزا ن پژمرد
به شا خه شا خه دل رُسته صد جوا نه عشق

بها ر عشق نگر در فضا ی سمی فصل
که عطر حا د ثه خیزد ز رازیا نه عشق

به پتک خون بت تن بشکن ای بشا رت صبح
به اوج عرش فکن با نگ جاودا نه عشق

قبا ی عشق به تن کن در این زمانه سرخ
بزن به خرمن شب باورا ن زبا نه عشق

فرود خنجر نوری به فرق قیری شب
فروغ عصمت خورشید ی از کرا نه عشق

چه حسرتی که کهن شد بسا ط کهنه شراب
می ِ وفا زده ام در شرا بخا نه عشق

تما م دولت جان ریختی به کیسه خاک
که دولت ابدی گیری از خزا نه عشق

به یا د سرخ تو ای خفته در جلا لت خا ک
به دامنم فکنم لعل دانه دا نه عشق

به سطح خا ک نگر خواهی ارعلامت عشق
ز چهر سرخ شقا یق بخوا ن نشا نه عشق

زبا ن کلک تو « ادلی » همیشه گویا با د
ز با غ شعر تو خیزد گل یگا نه عشق

۱۳۹۰ بهمن ۳, دوشنبه

نیمه شبان تنها در دل این شبها گمشده خود را میجویم


«به قول حضرت مولانا، که انگار دربارهٌ اين ملاها گفته: 
کی شود دريا ز پوز سگ نجس 
کی شود خورشيد از پف منطمس 
ای بريده آن لب و حلق و دهان 
که کند تف سوی مه يا آسمان 

۱۳۹۰ بهمن ۱, شنبه

مانند صبا خیز و وزیدن دگر آموز



اقبال لاهوری
 
مانند صبا خیز و وزیدن دگر آموز
دامان گل و لاله کشیدن دگر آموز
اندر دلک غنچه خزیدن دگر آموز

موئینه به بر کردی و بی ذوق تپیدی
آنگونه تپیدی که بجائی نرسیدی
در انجمن شوق تپیدن دگر آموز

کافر دل آواره دگر باره به او بند
بر خویش گشا دیده و از غیر فروبند
دیدن دگر آموز و ندیدن دگر آموز

دم چیست پیام است شنیدی نشنیدی
در خاک تو یک جلوه عام است ندیدی
دیدن دگر آموز شنیدن دگر آموز

ما چشم عقاب و دل شهباز نداریم
چون مرغ سرا لذت پرواز نداریم
ای مرغ سرا خیز و پریدن دگر آموز

تخت جم و دارا سر راهی نفروشند
این کوه گران است بکاهی نفروشند
با خون دل خویش خریدن دگر آموز

نالیدی و تقدیر همان است که بود است
آن حلقهٔ زنجیر همان است که بود است
نومید مشو ناله کشیدن دگر آموز

وا سوخته ئی یک شرر از داغ جگر گیر
یک چند بخود پیچ و نیستان همه در گیر
چون شعله بخاشاک دویدن دگر آموز